Wystawa „... ksiądz musi zaprzestać. Życie i działalność księdza Romana Kotlarza”

Wystawa została podzielona na dwie części. Pierwsza część pokazuje najważniejsze momenty z życia księdza Kotlarza. Wyznaczały je
konflikty z władzami państwowymi, ciągnacę się właściwie przez cały okres jego posługi duszpasterskiej. Posługę tę władza definiowała
jako polityczną, tak też była odbierana przez wielu wiernych. W rzeczywistosci oznaczała ona dramat człowieka, którego osobowość,
przekonania i wielka spontaniczność popychały do działań nie  mieszczących się w sztywnym gorsecie komunistycznego państwa.
W rezultacie ksiądz skazany był na konfrontacje z komunistycznym aparatem przemocy.

Druga część wystawy obrazuje dochodzenie do prawdy o śmierci księdza. O tym, że do tego zgonu przyczynili się funkcjonariusze
peerelowskiej Służby Bezpieczeństwa - mówią relacje kilkunastu przynajmniej świadków, a także ustalenia dziennikarzy i praca czterech
uczniów radomskiego liceum, za którą otrzymali prestiżową nagrodę Ośrodka "Karta". Równocześnie jednak prokuraturze nigdy nie udało
sie ustalić, czy ksiądz zmarł z przyczyn innych niż naturalne. I to pomimo podjęcia śledztwa w 1990 r., w niepodległej już Polsce. Ksiądz
Kotlarz ma dziś ulice swojego imienia. Jego pamieć uświetniaja pomniki, tablice i przydrożne krzyże ustawione w miejscowościach,
z którymi związał swoje życie. Niestety, poza tymi miejscowościami, poza Ziemia Radomską i Sandomierską jest
postacią mało znaną. Nasza wystawa chce przyczynić się do zmiany tego stanu rzeczy.

Scenariusz wystawy: Arkadiusz Kutkowski
Współpraca: Agnieszka Jaczyńska, Magdalena Śladecka, Szczepan Kowalik, dr Tomasz Łabuszewski, dr Rafał Wnuk.
Koncepcja plastyczna: Magdalena Śladecka, Piotr Zawada.
Na wystawie wykorzystane zostały dokumenty i zdjęcia ze zbiorów:
Archiwum Diecezjalnego w Radomiu, Archiwum Diecezjalnego w Sandomierzu, IPN, Ośrodka Dokumentacji  Życia i Działalnosci Księdza
Romana Kotlarza w Koniemłotach, Wspólnoty Lasów Poszczególnych Obywateli Miasta Szydłowca, Światowego Zwiazku  Żołnierzy Armii
Krajowej w Szydłowcu, Parafii w Pelagowie, Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność"  Ziemia Radomska; a także fotografie ze zbiorów
prywatnych, w tym: Tomasza Świtki, Szczepana  Kowalika, dr Elżbiety Orzechowskiej, Wojciecha Stana, Andrzeja Sobieraja, Jerzego
Kutkowskiego.

* * *
Ksiądz Roman Kotlarz urodził się 17 października 1928 r. w Koniemłotach koło Staszowa w województwie kieleckim. Jego rodzice,
Szczepan i Waleria z domu Czerwiec, prowadzili gospodarstwo rolne. Miał pięcioro rodzeństwa: cztery siostry i jednego brata.
Był najmłodszy sposród nich. Dom rodzinny sąsiadował z pięknym zabytkowym kościołem parafialnym.

W 1948 r. postanowił wstąpić do seminarium. Jak napisał we własnoręcznie sporządzonym życiorysie powodem tej decyzji była: troska
o własną duszę i najbliższe mi, a także wszystkie inne. Naukę pobierał w seminarium duchownym w Czestochowie, Krakowie i
Sandomierzu. W 1952 r. Roman Kotlarz otrzymał z rak ks. biskupa Jana Kantego Lorka pierwsze niższe święcenia kapłanskie, a 30 maja
1954 r. - ostatnie święcenia kapłańskie. Uroczyste wyświecenie nastąpiło  w Katedrze Sandomierskiej. Warto pamietać, że kapłańska
edukacja
ks. Romana Kotlarza odbywała się w czasie szczególnie trudnym dla polskiego Kościoła. W państwie komunistycznym miał on się stać
częścią totalitarnej machiny, nastawionej na tworzenie "nowego człowieka". Duchowni, którzy przeciwstawiali się tej polityce, trafiali do
wiezień i ośrodków odosobnienia. Taki los spotkał m.in. prymasa Stefana Wyszyńskiego, internowanego w 1953 r. i osadzonego
w klasztorze w Komańczy, oraz ks. biskupa Czesława Kaczmarka, skazanego 22 września 1953 r. na karę dwunastu lat więzienia
w oparciu o wymuszone zeznania.

Z wpisów w prowadzonym przez niego albumie - pamiętniku wynika, że kapłan miał świadomość ryzyka konfrontacji z komunistycznym
aparatem represji. W 1954 r. ksiądz Roman Kotlarz objął swoją placówkę duszpasterską w parafii Szydłowiec. Mieszkańcom parafii
podobało sie, że nowy kapłan żyje w spartańskich warunkach i angażuje sie bez reszty w sprawy parafii. Potrafił, na przykład, rozdawać
ubogim rodzinom pieniądze zebrane w czasie noworocznej koledy. Pierwszą przyczyną poważnego konfliktu z władzą stały się jego
emocjonalne kazania. 17 stycznia 1956 r. do Kurii Biskupiej w Sandomierzu wpłynęło pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej
w Kielcach, domagające się udzielenia ks. Kotlarzowi upomnienia za słowa, w których miał poniżac miejscowe nauczycielstwo. Ks. Kotlarz
nie przyznał się do winy, lecz biskup Sandomierski, chcąc zakończyć narastający konflikt, postanowił przenieść go z Szydłowca do parafii
w Żarnowie. Wierni bardzo żywiołowo protestowali przeciwko tej decyzji. Na swojej drugiej placówce duszpasterskiej w Żarnowie ksiądz
Kotlarz nie zagrzał miejsca. Powodem był konflikt z proboszczem ks. Zdabłaszem, który nie mógł zrozumieć młodego i mającego opinie
"buntownika" wikarego. Odjeżdżającego z Żarnowa księdza Kotlarza, podobnie jak w Szydłowcu, żegnały tłumy wiernych. Kolejnym
miejscem pobytu księdza była Koprzywnica koło Sandomierza, gdzie kapłan znowu wygłaszał kazania, które podobały się wiernym,
ale przez władze były odbierane jako antypaństwowe. W konsekwencji władze w Kielcach w liście do Kurii w Sandomierzu zażądały
odwołania księdza z Koprzywnicy oraz pozbawiły go możliwości nauczania religii w szkołach. W końcu Biskup Sandomierski zdecydował
przenieść ks. Kotlarza do parafii w Mircu pod Starachowicami. Pobyt w parafii Mirzec był jednym z najspokojniejszych okresów w życiu
księdza Kotlarza. Z zachowanych relacji wyłania się niemal sielski obraz kapłana pochłoniętego bez reszty wypełnianiem obowiązków
duszpasterskich. Niestety w czasie pobytu w Mircu zaczął się pogarszać stan zdrowia księdza i być może to zdecydowało o jego
przenosinach do parafii w Kunowie, a potem w Nowej Słupi.Ostatnim przystankiem na drodze duszpasterskiej kapłana była parafia
Pelagów, gdzie został przeniesiony w 1961 roku. Do nowych obowiązków podszedł z charakterystyczną dla siebie pasją. Do kłopotów
związanych ze zdrowiem dołączyły kolejne - z władzami. Powodem było zaangażowanie księdza w konflikt w Wierzbicy.

Gdy w czerwcu 1976 r. robotnicy w Radomiu wyszli na ulice, by zaprotestować przeciwko drastycznej podwyżce cen żywnosci, ksiądz
Kotlarz był uczestnikiem tych wydarzeń. Po powrocie do Pelagowa, bedąc pod wrażeniem manifestacji, a także pogłosek o represjach
stosowanych przez władze, ksiądz wygłosił kilka kazań upominajac się o robotników. 12 lipca 1976 r. został wezwany do Prokuratury
Wojewódzkiej na rozmowę ostrzegawczą, podczas której dano księdzu do zrozumienia, iż jego kazania stanowią "poważne przestępstwo
zagrożone surową karą pozbawienia wolnosci". Równocześnie trwało mniej oficjalne nękanie księdza. Pod plebanię w Pelagowie zaczęły
podjeżdżać samochody z tajemniczymi osobnikami w środku, którzy następnie mieli nachodzić i bić księdza. Ksiądz był przerażony
szykanami. 15 sierpnia 1976 r. ks. Roman Kotlarz odprawiał mszę święta, podczas której zasłabł. Następnego dnia został przyjęty do
szpitala w Krychnowicach, gdzie 18 sierpnia zmarł.

21 sierpnia 1976 r. odbył się pogrzeb księdza w jego rodzinnych Koniemłotach. W ceremonii uczestniczyło 40 duchownych i kilkuset
wiernych. Już w 1976 r.  wielu wiernych nie wierzyło w podane przez władze "naturalne" przyczyny zgonu księdza. W 1990 r.
Prokuratura Wojewódzka w Radomiu próbowała ustalić , czy za śmiercią księdza Romana Kotlarza nie kryją się "nieznani sprawcy".
Niestety, to postępowanie zostało umorzone.

W 2004 r. biskup sandomierski Andrzej Dzięga powołał Ośrodek Dokumentacji Życia i Działalnosci Księdza Romana Kotlarza, który
gromadzi materiały i dokumenty potrzebne do ewentualnej beatyfikacji księdza.

Źródło: Instytut Pamięci Narodowej - http://ipn.gov.pl/portal.php?serwis=pl&dzial=368&id=6505&sid